جبران خسارت چیست؟
به طور کلی جبران به معنای انجامِ کاری است که اثر خطا، آسیب و یا زیان را از بین ببرد. در اصطلاح، جبران خسارت به معنای آن است که وارد کننده زیان، وضعیت متضرر را بهبود بخشد و به وضعیت قبل از ورود زیان نزدیک گردد. در فقه اسلامی و حقوق کشورمان، نفقه نیز وسیلهای برای جبران خسارت زیان دیده میباشد.
انواع جبران خسارت
در قانون مدنی جبران خسارت به روشهای مختلفی قابل اجرا می باشد که در ادامه به بررسی آنها میپردازیم.
1- جبران عینی
جبران عینی در وهله اول بازگرداندن وضع زیان دیده به شرایط گذشته یعنی زمان قبل از ورود خسارت می باشد. این شیوه با بازگرداندن وضعیت فرد به حالت سابق منافع زیان دیده را تامین میسازد.
از موارد کاربردی جبران عینی می توان به موارد زیر اشاره کرد:
- جبران خسارت به مال مانند تعمیر مال آسیب دیده، تحویل مشابه آن در صورت تلف شدن مال.
- جبران خسارت به منافع مانند فع موانع ایجاد شده و یا اعاده منافع از دست رفته.
- جبران خسارت به شخصیت فرد همچون عذرخواهی علنی، تصحیح نشریه و …
البته در مواردی هم، بازگرداندن به وضع سابق غیرممکن یا دشوار می باشد و ممکن است جبران عینی برای زیان دیده مفید نباشد و هزینههای سنگینی را در پی داشته باشد.
2- جبران بدلی
اگر جبران عینی برای زیان دیده مفید نباشد و یا غیر ممکن باشد، ناگزیر به پرداخت خسارت به صورت وجه نقدی می باشید که در این روش، ارزش مالی خسارت تعیین می شود و به زیان دیده پرداخت میگردد.
3- شیوههای ترکیبی
در برخی موارد هم جبران عینی و جبران بدلی به صورت ترکیبی میتواند راهکار مناسبی برای جبران خسارت باشد. مثلا در صورت آسیب فیزیکی به فرد، علاوه بر پرداخت هزینههای درمان، لازم است حکم به عذرخواهی علنی نیز صادر گردد.
انتخاب شیوه جبران خسارت به عوامل مختلفی نظیر نوع و ماهیت خسارت، امکان بازگرداندن به وضع سابق، منافع زیان دیده و شرایط متخلف جبران خسارت بستگی دارد و در نهایت، دادگاه با لحاظ این موارد و با هدف تامین منافع زیان دیده، مناسبترین روش جبران خسارت را تعیین میکند. همچنین ممکن است دادگاه به منظور تنبیه متخلف و جلوگیری از تکرار فعل زیانبار، فرد را به جبران خسارات معنوی زیان دیده نیز محکوم سازد.
به طور کلی تامین عدالت و حمایت از حقوق زیان دیده، از اهداف اصلی قانون مدنی میباشد و روشهای مختلف جبران خسارت نیز از ابزارهای تحقق این اهداف به شمار میروند. انتخاب شیوه مناسب با توجه به نوع و ماهیت خسارات و با در نظر گرفتن منافع طرفین صورت میگیرد.
همچچنین بخوانید: دعوای مطالبه خسارت، انواع خسارت و دادخواست مطالبه
دادخواست جبران خسارت
قانون مدنی برای امور مختلفی كه موجب ضرر و زيان به جان و مال دیگران میشود مجازاتی در نظر گرفته است که این تکلیف قانونی زمانی برای شخص لازم الاجرا میشود که عمداً یا سهواً صورت گرفته باشد و موجب ضرر و زیان دیگران شده باشد، این ضرر می تواند به صورت صدمه به جان، مال، آزادی، حیثیت و یا هر حق دیگری باشد. در واقع خسارات وارده به افراد به هر شکلی که باشد مشمول قانون دعوای مطالبه خسارت میشود که باید طبق قانون انجام گیرد و حق مورد نظر از خوانده اخذ گردد. مسئولیت جبران خسارت بر عهده خوانده و مسئولیت رسیدگی به آن بر عهده دادگاه می باشد و خوانده باید به طور کامل حق و حقوق مدعی را پرداخت نماید. شرایط قابل جبران دادخواست از حیث ضمانت اجرای عدم رعایت آن به سه دسته تقسیم بندی میشوند
1- شرایطی که ضمانت اجرای آنها تعیین نشده است.
2- شرایطی که ضمانت اجرای آنها رد فوری دادخواست میباشد.
3- شرایطی که اگر دادخواست فاقد آن باشد اخطار توقیف آن و رفع نقص ایجاد میگردد.
شرایط قابل جبران دادخواست
برای تنظیم دادخواست اگر ضمانت اجرایی تعیین نشده باشد به منزله این است که اصلا این مورد دادخواست به حساب نمی آید. برای درک بهتر به چند نمونه اشاره میکنیم :
1- تنظیم بر برگ چاپی مخصوص:
طبق ماده 51 قانون مدنی دادخواست باید بر روی برگ های چاپی مخصوص نوشته شوند. با وجود این که این شرط در قانون قید شده اما هیچ ضمانت اجرایی برای عدم رعایت آن در نظر گرفته نشده است.
2- تنظیم به زبان فارسی:
طبق قانون دادخواست باید به زبان فارسی نوشته شود. با وجود این شرط نیز ضمانت اجرایی برای دادخواستی غیر از زبان فارسی، قید نشده است.
3- امضای دادخواست:
دادخواست بایستی طبق قانون امضاء داشته باشد و چنانچه فرد توان امضا کردن را نداشته باشد ضرورت دارد که اثر انگشت خود را در دادخواست ثبت نماید . در غیر این صورت دادخواست به حساب نمیآید حتی اگر تمام شرایط دیگر را داشته باشد بازهم فاقد اعتبار میشود.
4- تاریخ دادخواست:
نوشتن تاریخ در برگه دادخواست الزامی نیست اما مدیر دفتر کل دادگاه بعد از اخذ دادخواست موظف است فورا آن را ثبت نماید و رسیدی به خواهان بدهد. تاریخ درج شده بر روی دادخواست همان تاریخ اقامهی دعوا به حساب میآید.
شرایط غیرقابل جبران دادخواست
طبق ماده ی 51 قانون مدنی لازم است نام، نام خانوادگی، نام پدر، سن، محل سکونت و حتی الامکان شغل خواهان در دادخواست درج شوند در غیر این صورت ضمانت اجرای عدم رعایت این شرط رد فوری دادخواست است. بر طبق ماده 56 قانون مدنی هرگاه در دادخواست، مشخصات خواهان و یا محل اقامت او معلوم نباشد ظرف دو روز از تاریخ رسید دادخواست به موجب قراری که مدیر دفتر دادگاه و در غیبت مشارالیه جانشین او صادر می کند، دادخواست رد می گردد. به دلیل این که رد دادخواست بدون اطلاع قبلی به خواهان صورت میگیرد به آن رد فوری دادخواست گفته میشود.
شرایطی که اگر دادخواست فاقد آن باشد اخطار توقیف آن و رفع نقص ایجاد میگردد.
بهتر است دادخواستهای جبران خسارت را توسط یک وکیل حقوقی تنظیم نمایید. زیرا با تنظیم دقیق دادخواست توسط وکیل حقوقی و ارائهی آن به دادگاه نتیجه ی بهتری را دریافت خواهید کرد.
جبران خسارت ابطال مزایده
هنگامی که دادخواست فاقد شرایط ذکر شده در بالا باشد. مطابق مادهی 53 از قانون مزبور پذیرفته میشود اما توقیف آن و برای به جریان مجدد آن لازم است که نواقص موجود برطرف گردند.
در صورتی که دادخواست شرایط مربوطه را نداشت مدیر دفتر دادگاه باید نواقصی موجود در دادخواست را مشخص نماید و به صورت کتبی به خواهان ابلاغ کند، خواهان از تاریخ ابلاغ ده روز فرصت دارد تا این نواقص را برطرف سازد. با رفع نواقص، دادخواست مجددا به جریان میافتد ولی در صورتی که در این مهلت خواهان نواقص را برطرف نکرده باشد، دادخواست با صدور قرار مدیر دفتر، رد خواهد شد.
1- نام و مشخصات خوانده:
طبق بند 2 ماده 51 قانون مدنی نام، نام خانوادگی، اقامتگاه و شغل خوانده باید در دادخواست قید گردد. اگر محل اقامتگاه خوانده در دادخواست قید نشده باشد و خواهان از آن اطلاعی نداشته باشد باید به دفتر دادگاه اطلاع دهد تا آن ها با هزینهی خود خواهان، مراتب را در روزنامه ابلاغ نمایند.
2- تعیین خواسته و بهای آن:
خواسته ی خواهان باید در دادخواست و در قسمتی که مربوط به آن است درج شود. دادگاه نیز وظیفه دارد به تمامی خواسته های درج در دادخواست به همان صورتی که قید توجه کرده رأی صادر کند.
اگر خواهان خواستهی خود را در قسمت دیگری از دادخواست بنویسد و با خواسته ای که در قسمت اصلی نوشته تعارض داشته باشد، مدیر دفتر دادگاه به خواهان اخطار رفع نقص میدهد.
