ثمن معامله چیست؟
بر اساس قانون مدنی کشور، برخی از قراردادها معوض هستند، به این معنا که طرفین مالی را بین خودشان رد و بدل می کنند و در ازای آن بهایی را می پردازند . یکی از مرسوم ترین این قراردادها، عقد بیع یا همان خرید و فروش است که معمولا فروشنده در ازای دریافت مبلغی مالی را به خریدار منتقل می کند. ما به بهایی که در این قراردادها، از طرف خریدار به فروشنده منتقل می شود، اصطلاحا ثمن معامله می گوییم که نقطه مقابل مبیع یا همان مال فروخته شده می باشد. در واقع ثمن معامله به مبلغ یا پولی گفته می شود که از سوی یکی از طرفین قرارداد به دیگری پرداخت می شود
استرداد ثمن معامله یعنی چه؟
طرح دعوی برای پس گرفتن مبلغ قرارداد را استرداد ثمن معامله می گویند و زمانی کاربرد دارد که قرارداد بین دو طرف به هر دلیلی به اتمام برسد و باطل شود. درواقع در این نوع دعوی، طرفین قرارداد به تمامی تعهدات خود عمل کرده اند اما به دلایلی خاص درحال فسخ قرارداد هستند و باید ثمن معامله یا مبلغ آن معامله را به صاحب اصلی برگردانند. در این حالت خریدار مبلغی را که به فروشنده پرداخت کرده است، را پس از فسخ قرارداد با اقدام به طرح دعوای آن ثمن، می تواند درخواست نماید. برای استرداد ثمن هم نیاز به اظهارنامه می باشد.
همچنین بخوانید: مجازات جعل امضا
ثمن معامله چقدر است و چگونه تعیین میشود؟
قانونگذار، تعیین بهای مال مورد معامله و ثمن معامله را به طرفین معامله و توافق میان آنها واگذار کرده است. به همین دلیل خریدار و فروشنده در هنگام امضای قرارداد، باید بهای مال مورد معامله را با توافق یکدیگر تعیین نمایند. در هنگام تنظیم و امضای عقد قرارداد، باید تاریخ و مکان تادیه ثمن را نیز مشخص نمایند. به همین دلیل، خریدار باید بهای مال مورد معامله را مطابق با تاریخ و مکانی که در عقد بیع مشخص شده است، به فروشنده ابلاغ نماید. همچنین، خریدار و فروشنده میتوانند در عقد بیع، شرایطی را برای تادیه ثمن معامله مشخص نماینند. باید به این نکته توجه داشته باشیم که در این حالت، خریدار باید بهای مال مورد معامله را مطابق با شرایط مقرر در عقد قرارداد به فروشنده بپردازد.
در برخی از موارد، ممکن است خریدار و فروشنده نسبت به بهای واقعی مال فروخته شده بی اطلاع باشند و به همین دلیل، ثمن مال مورد معامله را بسیار کمتر یا بیشتر از مقدار واقعی آن تعیین کنند. در این موارد، خریدار یا فروشندهای که نسبت به بهای واقعی مال فروخته شده بی اطلاع بوده است، از حق فسخ معامله برخوردار میباشد. خریدار در صورتی میتواند معامله را با استناد به خیار غبن فسخ نماید که مال فروخته شده را بسیار بیشتر از قیمت واقعی آن خریده باشد. اگر فروشنده مال مورد معامله را بسیار کمتر از بهای واقعی آن به خریدار فروخته باشد نیز با استناد به خیار غبن از حق فسخ معامله برخوردار میباشد. البته ثمن معامله میزان و مقدار مشخصی ندارد و بسته به ارزش معامله متغیر می باشد. با توجه به اینکه بین طرفین قراردادی وضع می شود و عقد معاوضی است یعنی در قبال مال مورد معامله، عوض (پول) قرار می گیرد، بنابراین باید بین عوض و معوض یعنی مال مورد معامله و ثمن به لحاظ عرفی برابری در ارزش وجود داشته باشد و میزان ثمن باید مقطوع و مشخص شده باشد و در غیر این صورت معامله باطل می گردد.
بعد از تنظیم قرارداد و امضای آن و انجام معامله برای هر یک از طرفین حقوق و وظایفی برای طرفین قرارداد ایجاد می شود. فروشنده وظیفه تحویل کالا را دارد و خریدار مکلف به پرداخت وجه نقد یا پول توافق شده می باشد. در حالتی که خریدار و فروشنده هر دو به وظیفه خود عمل کنند و معامله کامل صورت گیرد، در عرف به آن معامله نقدی گفته می گویند، که در این مورد دیگر سخن از اثبات پرداخت ثمن معامله به میان نمی آید.
اما با توجه به ماده 10 قانون مدنی و ارزش و اعتباری که برای قرارداد بین طرفین وجود دارد، پرداخت بهاء یا پول می تواند به طرق دیگری غیر از پرداخت نقدی یعنی به صورت پرداخت اقساطی یا پرداخت مدت دار هم صورت گیرد.
شرایط استرداد ثمن معامله
برای استرداد ثمن معامله شرایطی وجود دارد. این شرایط به شرح زیر می باشد:
- وقوع عقد بیع بین خواهان و خوانده
- اعلام بطلان معامله و یا فسخ معامله
- پرداخت ثمن توسط خریدار به فروشنده
در صورت وجود این شرایط می توان اقدام به استرداد ثمن معامله نمود. البته بهتر است پیش از هرگونه اقدامی با یک وکیل متخصص و مجرب مشاوره های لازم را دریافت نمایید تا بتوانید از راه صحیح و در کوتاه ترین زمان، حقوق از دست رفته خود را مطالبه کنید. برای دریافت مشاوره حقوقی با بهترین وکیل ملکی در شیراز می توانید از جناب آقای داریوش امیرپور وقت قبلی بگیرید و از راهنمایی های ایشان بهره مند شوید.
همچنین بخوانید: مجازات معامله صوری
استرداد ثمن معامله به نرخ روز در فسخ
عقد بیع یک قرارداد لازم الاجرا می باشد و به همین دلیل، خریدار و فروشنده پس از امضای این عقد دیگر حق بر هم زدن معامله را ندارند. با این حال همانگونه که در مطالب قبلی نیز اشاره کردیم، قانونگذار در برخی از موارد به خریدار و فروشنده حق فسخ معامله را داده است. در صورتی که معامله فسخ شود، فروشنده باید بهایی که بابت مال فروخته شده از خریدار گرفته است را به وی پس دهد.
استرداد ثمن معامله به معنای بازگرداندن بهای مال مورد معامله به خریدار می باشد. به همین دلیل، خریدار در صورت فسخ معامله میتواند نسبت به مطالبه ثمن معامله به نرخ روز اقدام نماید. استرداد ثمن معامله به نرخ روز در فسخ به این معنا است که فروشنده در صورت فسخ معامله باید ثمن را با توجه به نرخ تورم محاسبه و به خریدار تحویل دهد. به عبارت دیگر، مبلغ ثمنی که در صورت فسخ معامله به خریدار مسترد میگردد باید با توجه به نرخ تورم محاسبه شده روز باشد.
استرداد ثمن معامله در فروش مال غیر
اگر بعد از وقوع قرارداد مشخص شود که فروشنده ملک فرد دیگری یا مال فرد دیگری را فروخته است، عقد باطل می گردد. صحت و یا بطلان قرارداد های این چنینی با توجه به اراده مالک صورت میگیرد. اگر مالک تصمیم به رد معامله بگیرد، عقد باطل خواهد شد. اما اگر رضایت خود را اعلام کند عقد صحیح می باشد. درصورتیکه مالک اصلی ملک راضی به معامله نباشد، معامله از ابتدا باطل می باشد. در چنین شرایطی ثمن باید مسترد شود و با توجه به قانون نیز حق تصرف در آن وجود نخواهد داشت. خریدار در هر صورت می تواند برای بازگشت ثمن به دادگاه مراجعه نماید.
همچنین بخوانید: فسخ قرارداد مشارکت در ساخت
ادله اثبات دعوای استرداد ثمن معامله باطل
مهمترین ادله اثبات دعوای استرداد ثمن معامله باطل، رای قطعی صادره در خصوص اعلام بطلان معامله می باشد. مقدم بودن دعوای ابطال معامله بر دعوای استرداد ثمن، به این دلیل است که ثمن پرداختی زمان قابلیت استرداد دارد و باید بطلان معامله محرز و اثبات گردد، چرا که استرداد ثمن پرداختی متضمن دگرگونی رابطه حقوقی طرفین و بی اعتبار شدن قرارداد بین طرفین می باشد و حصول این نتیجه مادامی که رابطه مزبور به موجب قانونی بی اعتبار نشده باشد و یا آثار قانونی مترتب بر آن ساقط نشده باشد، موجه نمی باشد. چنانچه دعوای اعلام بطلان معامله مطرح نشده باشد می توان به طور همزمان به طرح دعوای اعلام بطلان معامله و استرداد ثمن اقدام کرد. در این صورت می بایست مدارکی که ابطال معامله را ثابت نماید ارائه گردد.
از دیگر ادله اثبات دعوای استرداد ثمن معامله باطل، می توان به مدارکی همچون چک های صادره بابت ثمن معامله یا فیش های واریزی و شهادت شهود، نیز اشاره کرد.
خسارات قابل مطالبه در دعوای استرداد ثمن معامله باطل
خسارات ناشی از بطلان معامله که قابل مطالبه در دعوای استرداد ثمن معامله باطل می باشد عبارتند از :
- مطالبه خسارت ناشی از کاهش ارزش ثمن معامله که در مواد 390 و 391 قانون مدنی و رای وحدت رویه 733 هیات عمومی دیوان عالی کشور مقرر شده است.
- مطالبه خسارات دادرسی که شامل هزینه دادرسی و حق الوکاله وکیل و هزینه های کارشناسی می باشد.
- در صورتی که خواسته صرفا استرداد ثمن معامله باشد، می توان خسارت تاخیر در تادیه را از تاریخ ارسال اظهارنامه قانونی یا تقدیم دادخواست را نیز مطالبه کرد.
- در صورتی که در قرارداد خرید و فروش شرطی درج شده باشد و چنانچه قرارداد باطل گردد، فروشنده مکلف به پرداخت وجه التزام مقرر در قرارداد می باشد و نمی توان هم خسارت وجه التزام قراردادی و هم خسارت ناشی از کاهش ارزش ثمن معامله را با هم مطالبه کرد.
- خسارات ناشی از هزینه هایی که خریدار جهت موضوع مورد معامله انجام داده است، همچون هزینه های حمل و نگهداری و …
