معامله صوری در شرایط و موقعیت های مختلفی ممکن است صورت پذیرد. در بیشتر مواقع عقد این معامله ها جهت سوء استفاده های قانونی انجام می گیرد. اما در برخی مواقع نیز می توان معامله صوری را کاملا قانونی و بدون مشکل دانست. متاسفانه عقد این گونه قراردادهای صوری و ساختگی امروزه بسیار انجام می پذیرد. زیرا این افراد می خواهند از دینی که به گردن آنهاست فرار کنند. در این مقاله می خواهیم به صورت کامل به معرفی معامله صوری و شرایط و مجازات سوء استفاده از آن بپردازیم.
معامله صوری
کلمه صوری در لغت به معنای ظاهری و ساختگی می باشد پس در نتیجه معامله صوری نیز به معنای معامله ظاهری و ساختگی می شود. معامله های قانونی باید از یک سری ارکان مشخص داشته باشند. این ارکان شامل اهلیت طرفین، معین بودن موضوع، مشروعیت جهت معامله و قصد و رضایت طرفین می باشد. هر معامله ای هم که هر کدام از این ارکان را نداشته نباشد باطل است. در این نوع معامله ها قصد ایجاد و انشاء هیچ چیزی وجود ندارد، بلکه این معامله ها برای رسیدن به برخی منافع شخصی انجام می گیرند. اگر این نوع قراردادها به جهت سوء نیت بسته شده باشند کاملا باطل می شوند و مشروعیت شرعی نیز ندارند. اما اگر سوء نیت خاصی در این قراردادها وجود نداشته باشد میتوان آن ها را صحیح برشمرد.
با بهترین وکیل ملکی شیراز داریوش امیرپور همراه باشید تا به نحوه تشخیص معامله صوری و فرار از ادای دین به واسطه وکیل ملکی حقوقی در این مطلب بپردازیم.
انواع معامله صوری
- پرداخت نکردن مهریه
- فرار از ربا
- معامله صوری به نرخ مقرر
- اخذ وام مسکن
- بین پدر و فرزند
- فرار از دین
- بین زن و شوهر
- خرید خودرو و وسیله نقلیه
- خرید و فروش ملک
- دریافت وام
و…
همچنین بخوانید: اثبات معامله صوری + مجازات آن
معامله صوری در چه مواردی انجام می شود؟
یک معامله صوری ممکن است به دلایل مختلفی ایجاد شود و هر یک از افراد بنا به دلایل شخصی ممکن است معامله ظاهری و ساختگی را انجام دهند. برخی از افراد قصد و نیت خاصی از معاملهصوری ندارند و فقط می خواهند اموال خود را به فرد دیگری واگذار نمایند. اما برخی دیگر از انجام این کار هدف خاصی دارند. مثلا ممکن است فردی از دینی که به گردن او است شانه خالی کند. به همین جهت اقدام به ایجاد این معامله می نماید. برخی از افراد هم به علت این که بتوانند از تسهیلات بانکی و وام استفاده نمایند این کار را انجام می دهند و یا برخی دیگر برای آن که بتوانند از زیر مسئولیت پرداخت مهریه شانه خالی کنند اقدام به عقد معامله صوری برای فرار از دین می کنند. این گونه فرد از دادگاه تقاضای تقسیط مهریه می کنند یا اعلام می کنند که توانایی مالی پرداخت آن را ندارد. متاسفانه این گونه موارد در جامعه ما بسیار دیده می شود.
معامله فرار از دین چگونه است و چه شرایطی دارد؟
همان گونه که قبلا هم اشاره کردیم قصد و نیت از معامله صوری می تواند تفاوت های زیادی ایجاد کند. به عنوان مثال اگر فردی طلبکارانی داشته باشد و برای جلوگیری از توقیف مال توسط طلبکاران، طلب را بفروشد و یا اقدام به معامله فرار از دین کند. اگر در این معامله فرد تمامی اموال خود را به فروش برساند تا چیزی برای طلبکاران نماند کار غیرقانونی انجام داده است و در این حالت طلبکاران می توانند نسبت به اثبات معامله صوری اقدام نمایند و اموال او را توقیف کنند. این گونه قراردادها برای افراد مدیون مشمول مجازات های سنگین می شود. اما اگر فرد مدیون تنها برخی از املاک خود را به فروش گذاشته باشد و فروش اموال ضرری به طلبکاران وارد نسازد این معامله مشکلی ندارد.
اگر فرد اموال خود را فروخته و طلب طلبکاران را نیز وصول نماید این نوع معامله از لحاظ قانونی مشکل خاصی ندارد. باید بدانید که به طور کلی در این معامله های صوری گیرنده اموال یا همان خریدار اموال نیز نقش مهمی دارد. در برخی موارد فرد خریدار از قصد و نیت فروشنده خبر ندارد. یعنی این که نمی داند قصد فروشنده از فروش اموال خود فرار از دین است و خریدار هزینه را به صورت کامل به فرد فروشنده می پردازد و هیچ کوتاهی در این مورد به وجود نمی آید. این معامله کاملا قانونی و قابل استناد است. اما اگر خریدار از قصد فروشنده خبر داشته باشد و تنها به صورت صوری خرید را انجام دهد شریک جرم فرد مدیون خواهد بود.
تفاوت معامله صوری با معامله به قصد فرار از ادای دین
معامله صوری با معامله به قصد فرار از ادای دین متفاوت است، در معامله به قصد فرار از ادای دین فرد قصد انجام معامله را دارد اما قصد و غرضش از انجام آن معامله ، فرار از پرداخت دینش به طلبکار است.
در معامله به قصد فرار از دین چون قصد انجام معامله وجود داشته، آن معامله صحیح است، لکن برای اینکه حق طلبکار ضایع نشود فقط در برابر آن طلبکار قابل استناد نیست و انگار که چنین معامله ای نبوده است؛ بنابراين جز در برابر همان طلبکاری که فرد بدهکار، قرار بوده بدهیش را بپردازد ، در برابر دیگران قابل استناد و معتبر است.
نکته مهم این است که معامله به قصد فرار از ادای دین یک جرم است و عنوان کیفری دارد، اما زمانی قابل شکایت و پیگیری کیفری است که دادگاه در مورد بدهی فرد بدهکار ، حکم محکومیت قطعی و غیر قابل اعتراض صادر کرده باشد و فرد با علم بر محکومیت قطعی خود، اموالش را بجای پرداخت به طلبکار به دیگری منتقل کند.
همچنین بخوانید: قانون مشارکت در ساخت
نحوه تشخیص معامله صوری
برای آن که بتوانید یک معامله صوری را تشخیص و اثبات نمایید لازم است بیشتر حواس خود را جمع کنید. زیرا احتمال صوری بودن یک قرارداد در مواردی بسیار زیاد است. در ادامه به برخی از این موارد خواهیم پرداخت.
- ممکن است طلبکار اقدام به توقیف اموال مدیون نماید. به همین دلیل مدیون قبل از توقیف شدن اموال، آن را به فرد دیگری می فروشد. در اینگونه موارد به احتمال زیاد معامله صوری می باشد.
- در قراردادهایی که ذکر شده مبالغ به صورت نقدی پرداخت شده اند به احتمال زیاد معامله ظاهری صورت گرفته است. زیرا در این موارد نمی توان هیچ پیگیری مالی برای انتقال وجه انجام داد.
- اگر در قراردادها به چک و یا سفته هایی اشاره شده باشد و در حالی که این چک و سفته ها وجود خارجی نداشته باشند، معامله حتما صوری است.
- در مواقعی ممکن است قراردادی که در آژانس املاک عقد گردیده است دارای خطای تاریخ باشد. در این گونه مواقع شماره قرارداد بسیار مهم است و ممکن است شماره قرارداد مربوط به سال 1400 باشد. اما در قرارداد به سال ها و ماه های قبل اشاره شده باشد. این ناهماهنگی ها می تواند نشانگر صوری بودن قرارداد باشد.
نمونه های از معاملات
برای درک بهتر موضوع نحوه تشخیص معامله صوری و فرار از ادای دین به این نمونه های کاربردی زیر دقت کنید:
چک فردی به دلیل عدم موجودی منتهی به صدور فرم گواهی عدم پرداخت می شود وی بلافاصله خانه خود را در محضر اسناد رسمی بنام مادرش منتقل میکند، در این مثال چون انتقال رسمی صورت گرفته و انتقال رسمی یک انتقال واقعی است، نمی توان آنرا معامله صوری تلقی کرد.
و یا اینکه : خانمی نسبت به اجرای مهریه خود اقدام میکند، همسر وی به محض اطلاع آپارتمانش را بنام برادرش منتقل می کند، در این مثال چون هنوز در خصوص مهریه حکم قطعی صادر نشده، نمی توان شکایت کیفری فرار از دین مطرح کرد.
بنابراین باید توجه شود اگر انتقال مال از طریق محضر اسناد رسمی انجام شده، این انتقال واقعی است و حتی اگر بدهکار بوده نمی توان آنرا معامله صوری دانست. اما اگر معامله به صورت عادی باشد و بتوان ثابت کرد که صوری و غیر واقعی است، از طریق طرح دعوای حقوقی می توان تقاضای ابطال آنرا درخواست کرد.
رسیدگی در دادگاه برای نحوه تشخیص معامله صوری و فرار از ادای دین
در پایان توصیه می شود، هنگام رسیدگی در دادگاه و در مرحله دفاع به این نکات اشاره و استناد شود:
آیا ثمن ( وجه) معامله رد و بدل شده است یا خیر؟
قیمت درج شده در سند با عرف بازار مطابقت دارد یا خیر؟
مهمتر از همه اینکه از فرد سؤال شود وقتی شما که اطلاع داشتید بدهکار هستید ، چرا بدهی خودتان را پرداخت نکرده و اموالتان را به نام دیگری منتقل کرده اید؟ همچنین شما با داشتن بهترین وکیل ثبتی می توانید بهترین دفاعیه را داشته باشید و زودتر به نتیجه برسید.
